Formaldehyd

Wietrzenie jest dobre na wszystko

Szacuje się, że 90% zanieczyszczeń w pomieszczeniu pochodzi z wewnętrznych źródeł.1 Materiały wykorzystywane w budownictwie i meblarstwie: farby, kleje, lakiery, panele sufitowe, płyty wiórowe, płytki podłogowe, linoleum, sklejka, tapety, substancje uszczelniające emitują trucizny m.in. formaldehyd, ksylen i benzen.2 Także urządzenia elektroniczne, np. drukarki, fotokopiarki, monitory, odczynniki, wyświetlarki uwalniają formaldehyd, toluen, benzen, trójchloroetylen, amoniak i inne związki. Dywany i wykładziny, szczególnie wieloletnie, są źródłem formaldehydu i zanieczyszczeń biologicznych, kurzu i drobnoustrojów.3

Wykorzystywane w biurach i mieszkaniach tkaniny, tapicerka, korektory, ręczniki papierowe, torby plastikowe, zasłony, kosmetyki (np. waciki do demakijażu, zmywacz do paznokci, woda chlorowana), tusz, kuchenki gazowe, formularze i blankiety a nawet detergenty służące do utrzymywania czystości emitują formaldehyd, aceton, alkohole, chloroform itp. 4  Nawet odświeżacze powietrza okazują się szkodliwe dla człowieka. Preparaty te zawierają rakotwórczy paradichlorobenzen.

Wymienione substancje lotne wywołują szereg problemów zdrowotnych u ludzi. Mówi się o tzw. syndromie chorego budynku, obejmującego wiele schorzeń: bóle głowy, alergie, astma, podrażnienie błon śluzowych, chroniczne zmęczenie, nowotwory. B.C. Wolverton pisze, że zanieczyszczenia powietrza wewnątrz budynków istotnie zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu nagłej śmierci niemowląt. Noworodki są szczególnie narażone, gdyż rodzice często je umieszczają w wyremontowanych pomieszczeniach wśród nowych mebli emitujących trucizny lotne przez wiele miesięcy od produkcji, a z obawy o zdrowie dzieci ograniczają wietrzenie tych pomieszczeń.5

Chamedora świetnie usuwa formaldehyd, ksylen, toluen, tlenek węgla. Jest dobrym nawilżaczem i jonizatorem powietrza. Łatwa w uprawie.

Częste wietrzenie i sprawna wentylacja zmniejszają zagrożenie emisją toksycznych substancji lotnych przedostających się do pomieszczeń z materiałów budowlanych, wykończeniowych, mebli. Z badań amerykańskich agencji rządowych USEPA i CDC, zajmujących się ochroną zdrowia ludzi i środowiska przyrodniczego, wynika, że popularne rośliny doniczkowe oczyszczają powietrze w pomieszczeniach zamkniętych.6 Pozwoliło to na opracowanie listy roślin oczyszczających powietrze w pomieszczeniach. Lista jest dostępna tutaj (w jęz. polskim) oraz tutaj (w jęz angielskim).

Rośliny stanowią lepsze rozwiązanie od sztucznych systemów oczyszczania powietrza, ponieważ niektóre dodatkowo jonizują ujemnie powietrze w zasięgu ok. 50-200 cm, nawilżają je (zwł. zimą),  nie emitują ozonu. Wykonują pracę wielu kosztownych, hałaśliwych urządzeń, wymagających konserwacji. Przyjrzyjmy się tym truciznom i roślinom, które je unieszkodliwiają.

Formaldehyd

Najgroźniejszą z tych tych trucizn jest formaldehyd (inaczej: aldehyd mrówkowy, formalina). Ze względu na szerokie wykorzystywanie w budownictwie i meblarstwie, często występuje w niebezpiecznych stężeniach. Źródłem formaldehydu w powietrzu są: sklejka, płyty wiórowe, laminaty z drewna, pianki mocznikowo-formaldehydowe, lakiery, kleje, klejone maty szklane, materiały izolacyjne, wyroby z tworzyw sztucznych, meble. Najwięcej formaldehydu emitują płyty paździerzowe używane do produkcji mebli, sufitów i ścian. Instytut Techniki Budowlanej podaje w jednej z publikacji, że od 30 do 60% mieszkań w kraju zanieczyszczonych jest formaldehydem ponad wartość bezpieczną, wynoszącą 0,05 mg/m³. Z czasem ilość uwalnianego formaldehydu maleje, po upływie roku – czterokrotnie, a po siedmiu latach – ośmiokrotnie. Emisja ta zwiększa się wraz ze wzrostem temperatury i wilgotności, więc jedną z metod usuwania formaldehydu jest podgrzanie latem nowego budynku na co najmniej kilka dni  i otwarcie okien.

formaldehyd

Nowe meble często są źródłem oparów formaldehydu w mieszkaniu

Formaldehyd jest silnie alergenny, powoduje uczulenia, podrażnia drogi oddechowe i oczy. W wysokim stężeniu jest uszkadza DNA i komórki. Został sklasyfikowany jako substancja o działaniu rakotwórczym trzeciej kategorii.

Rośliny doniczkowe usuwające formaldehyd z powietrza: chamedora, zielistka, paprocie (np.nefrolepis), rapis, skrzydłokwiat, dracena obrzeżona, dracena wonna, dracena odwrócona, liriope spicata, bluszcz pospolity, plama daktylowa, zielistka Sternberga, epipremnum złociste, anturium Andrego, aglaonema, sansweria gwinejska, filodendron, figowce (fikus), gerbera Jamesona, złocień, chryzantema.

Ksylen, toluen

Rozpuszczalniki organiczne wykorzystywane w przemyśle farmaceutycznym, tworzyw sztucznych do produkcji barwników, detergentów, perfum, farb (także do włosów), żelów, sprayów, lakierów (także do paznokci). Długotrwałe oddziaływanie niskich stężeń toulenu powoduje zmiany we krwi. Działanie ksylenu jest silniejsze, uszkadza układ nerwowy, pokarmowy, drogi oddechowe.

Rośliny doniczkowe usuwające ksylen i toluen z powietrza:  chamedora, dracena obrzeżona, dracena wonna, dracena odwrócona, palma daktylowa, areka, dypsis lutescens, rapis, nefrolepis, skrzydłokwiat,  bluszcz pospolity,  liriope spicata, zielistka Sternberga, epipremnum złociste, aglaonema, anturium Andrego, sansweria gwinejska, figowiec benjamina, dendrobium, difenbachia, czermiówka, falenopsis, azalia, chryzantema.

Benzen

Chryzantema – jest jednym z najskuteczniejszych roślin oczyszczających powietrze. Usuwa formaldehyd, benzen, ksylen i amoniak

Benzen jest jednym z najważniejszych rozpuszczalników, służy m.in. do produkcji farb, lakierów, tworzyw sztucznych, włókien syntetycznych, barwników, leków, detergentów, pestycydów, do otrzymywania aniliny, fenolu acetonu,  a także do ekstrakcji tłuszczów i olejów roślinnych(sic!). Stanowi wysokoenergetyczny składnik benzyny silnikowej.

Benzen jest ogólnie mniej szkodliwy od ksylenu i toluenu, ale dzięki niższej temperaturze wrzenia bardziej toksyczny. Zatrucia charakteryzują się zmianami chorobowymi układu krwiotwórczego i krwi, dróg oddechowych, zaburzeniami trawienia, uszkodzeniem wątroby, nerek, zmniejszeniem odporności na zakażenia, zaburzeniami przemiany materii, ogólnym osłabieniem. Szczególną wrażliwi na działanie lotnego benzenu są kobiety i młodociani.

Rośliny doniczkowe usuwające benzen z powietrza: skrzydłokwiat, bluszcz pospolity, dracena obrzeżona , dracena wonna, dracena Warneckei, dracena odwrócona, epipremnum złociste, aglaonema, sansweria gwinejska, gerbera Jamesona, złocień, chryzantema.

Trójchloroetylen

Niepalny rozpuszczalnik, skuteczne usuwający różnego rodzaju zanieczyszczenia tłuszczowe i olejowe, szybko odparowuje z powierzchni po umyciu. Jest składnikiem wielu rozpuszczalników w gospodarstwie domowym, przemyśle i czyszczeniu chemicznym, skąd trafia do wód powierzchniowych. Dawniej używany do destylacji alkoholu etylowego, rafinacji olejów roślinnych, ekstrakcji aromatów z chmielu i przypraw, produkcji kawy bezkofeinowej(!). Jest silną trucizną układu nerwowego o działaniu narkotycznym. Znajduje się na liście czynników “prawdopodobnie rakotwórczych” (wg Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej).

Rośliny doniczkowe usuwające trójchloroetylen z powietrza: skrzydłokwiat, dracena obrzeżona , dracena wonna, dracena Janet Craig, dracena odwrócona, bluszcz pospolity, sansweria gwinejska, gerbera Jamesona, złocień, chryzantema.

Amoniak

Skrzydłokwiat

Używany do produkcji nawozów sztucznych, kwasu azotowego, cyjanowodoru, tkanin syntetycznych. Amoniak jest stosowany m.in. jako czynnik chłodniczy, rozpuszczalnik. Wyziewy amoniaku drażnią błony śluzowe, układ oddechowy.

Rośliny doniczkowe usuwające trójchloroetylen z powietrza: skrzydłokwiat, rapis, złocień, aglaonema, liriope spicata, chryzantema.

Skrzydłokwiat usuwa ponadto znakomicie alkohole i aceton –  rozpuszczalnik organiczny stosowany przy produkcji leków, barwników, farb, lakierów i środków czyszczących, stosowany także jako składnik zmywacza do paznokci. Opary acetonu łatwo wchłaniają się przez płuca do krwi i w większym stężeniu aceton powodują ostre podrażnienia błon śluzowych oraz łzawienie oczu i ból głowy.

Przypisy:
1 Gary Adamkiewicz, Ami R. Zota, M. Patricia Fabian, Teresa Chahine, Rhona Julien, John D. Spengler, Jonathan I. Levy, „Moving Environmental Justice Indoors: Understanding Structural Influences on Residential Exposure Patterns in Low-Income Communities”, „American Journal of Public Health”, 101/2011, s. 238-245.
2 Krzysztof Galos, „Przyjazne rośliny”, 2013, s. 7.
3 Bill C. Wolverton, „Rośliny przyjazne dla domu”, 1996, s. 10.
4 http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_ro%C5%9Blin_oczyszczaj%C4%85cych_powietrze_w_pomieszczeniach, XI 2014.
5 Bill C. Wolverton, tamże , s. 13.
6 Bill C. Wolverton, Willard L. Douglas, Keit Bounds, „A study of interior landscape plants for indoor air pollution abatement”, 1989.